W fabułę powieści zostało wplecione powstanie Machabeuszy w Judei i starania powstańców o zawarcie sojuszu z Rzymem; katastrofa państwa Eutydemidów w sercu Azji; wreszcie podłoże psychologiczne i społeczne twórczości Terencjusz, pokazane na tle rywalizacji grup patrycjuszowskiej (koło Scypiona Młodszego), staroplebejskiej (Kato starszy) i młodoplebejskiej (Popiliusz i Oktawiusz).
Do pracy nad powieścią powrócił w kwietniu 1957, w związku ze zmianami w planach wydawniczych odłożył wówczas pracę nad Słowem i ciałem. Pisał ją wraz z powieścią bizantyńską. W maju zakładał, że prawdopodobny tytuł powieści mógłby brzmieć: Budowa pieśni, w nawiązaniu do fragmentu z III części Dziadów: Niech ludzie będą dla mnie, jak myśli i słowa, / z których, gdy zechcę, pieśni wiąże się budowa; / Mówią, że Ty tak władasz!. W sierpniu 1958 odłożył pracę nad tą powieścią oraz nad Słowem i ciałem powieścią bizantyńską, by zabrać się do pisania Nowej baśni. Ostatecznie ukończył ją na przełomie 1964 i 1965, kiedy ukazała się drukiem, nakładem Pax-u.