Porfiriusz (gr. Πορφύριος) – wieloryb, który atakował i zatapiał okręty na wodach w pobliżu Konstantynopola w VI wieku. Aktywny przez okres ponad pięćdziesięciu lat, budził wielkie zaniepokojenie bizantyjskich żeglarzy; cesarz Justynian I nakazał unieszkodliwienie go. Ostatecznie wieloryb, wyrzucony na brzeg na jednej z plaż Morza Czarnego, został zabity i pocięty na kawałki przez grupę uzbrojonych miejscowych.
Imię Imię Porfiriusz (, ) nadali wielorybowi bizantyjscy żeglarze. Niekiedy określano go imionami zbliżonymi, jak Porfyrion, Porfiry bądź Porfyrio. Pochodzenie imienia nie jest wyjaśnione; niewykluczone, że wieloryba nazwano tak na cześć sławnego wówczas woźnicy , bądź przez wzgląd na mitologicznego giganta Porfyriona.
zasugerował, że imię zwierzęcia mogło wynikać ze skojarzenia z purpurą cesarską i stanowić znak respektu, jakim żeglarze darzyli Porfiriusza. Podobny pogląd wyrazili Sian Lewis i Lloyd Llewellyn-Jones. James Allan Stewart Evans przypuścił, że imię wieloryba było bezpośrednim odniesieniem do ciemnopurpurowej (porphyra) barwy zwierzęcia.