Topaz najczęściej występuje w postaci dobrze wykształconych kryształów o pokroju słupkowym, zarówno krótkim, jak i długim, z charakterystycznym pionowym prążkowaniem na ścianach. Tworzy także kryształy izometryczne, czasem o pokroju beczułkowatym. Rzadziej spotykany jest w formie skupień pręcikowych, promienistych (pyknit) lub ziarnistych, a także jako kryształy wrosłe lub narosłe. Niektóre okazy osiągają imponujące rozmiary – znane są kryształy ważące nawet około 80 kg m.in. z Wołynia i Iveland w Norwegii. Topaz sporadycznie występuje również w skupieniach masywnych, promienistych lub zbitych.
Niektóre odmiany topazów mogą utracić swoją barwę wskutek wystawienia na światło słoneczne. Bezbarwne topazy po naświetleniu mogą uzyskać niebieska barwę, uzyskane w ten sposób okazy przedstawiają jednak niewielką wartość i mogą blednąć z czasem. Dobra łupliwość topazów może utrudniać jubilerom obróbkę kamieni. Z tego powodu są szlifowane niemal wyłącznie fasetkowo.