thumb|Cesarz Mikołaj I powiadamia swoją gwardię o wybuchu powstania w Polsce w 1830 roku
Mikołaj I Romanow (; ur. w Carskim Siole, zm. w Petersburgu) – cesarz Imperium Rosyjskiego i m.in. wielki książę Finlandii od 1 grudnia 1825 (koronowany na cesarza 3 września 1826), w latach 1825–1831 (1855) król Polski (zdetronizowany w 1831 przez Sejm Królestwa Polskiego; nie przestał używać tytułu); brat Aleksandra I (1777–1825), trzeci syn Pawła I (1754–1801), z dynastii Romanowów.
Sukcesja tronu Wobec bezpotomności zmarłego Aleksandra I, jego dziedzicznym następcą powinien być drugi co do wieku brat Konstanty, będący wówczas naczelnym wodzem w Królestwie Polskim. Po jego odmowie został nim kolejny brat, Mikołaj I. Wcześniej Aleksander I wydał tajny manifest, w którym wyrażał wolę, aby tron po nim objął nie Konstanty, a właśnie Mikołaj, choć dotąd nie był szykowany do sprawowania władzy i otrzymał wykształcenie wojskowo-inżynieryjne. Miał charakter gwałtowny i despotyczny.