Czynnik rakotwórczy, czynnik onkogenny, kancerogen, karcynogen – czynnik przyczyniający się, przez mutację materiału genetycznego, do rozwoju choroby nowotworowej.
Podział Kancerogeny fizyczne promieniowanie jonizujące promieniowanie UV
Kancerogeny chemiczne Rakotwórcze substancje chemiczne klasyfikowane są zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC):
grupa 1: substancje rakotwórcze dla człowieka grupa 2A: substancje prawdopodobnie rakotwórcze dla człowieka grupa 2B: substancje możliwie rakotwórcze dla człowieka grupa 3: substancje niemożliwe do zaklasyfikowania jako rakotwórcze dla człowieka grupa 4: substancje prawdopodobnie nierakotwórcze dla człowieka
Przykłady: arsen (→ rak wątroby i oskrzeli) azbest (→ rak oskrzeli i międzybłoniak opłucnej) aminy aromatyczne (→ rak pęcherza) benzen (→ białaczki) nikiel (→ rak oskrzeli i zatok przynosowych) chlorek winylu (→ rak wątrobowokomórkowy) alkohol (→ rak jamy ustnej, przełyku i krtani) leki alkilujące (→ białaczki) dietylostylbestrol – (→ gruczolak wątrobowokomórkowy, rak pochwy) oksymetolon – syntetyczny androgen (→ rak wątroby) thorotrast – kontrast do analizy rentgenowskiej (→ naczyniomięsak) związki powstające w czasie niepełnego spalenia (niekoniecznie papierosów), wskutek zbyt małej ilości tlenu: rodniki związki