Artefakty takie bywają przetaczane jako dowody na to, że główny nurt nauki pomija ogromne obszary wiedzy, celowo lub z powodu ignorancji. Rzekome „niepasujące artefakty” były używane do wspierania religijnych opisów prehistorii czy koncepcji zaginionych cywilizacji, które posiadały wiedzę lub technologię bardziej zaawansowaną niż ta znana w czasach współczesnych.
Przykłady
Niezwykłe artefakty mały|Całun Turyński: z lewej strony widać pozytyw, z prawej natomiast przetworzony cyfrowo negatyw wizerunkumały|Rysunek obrazujący trzy elementy zagadkowej baterii z Bagdadumały|269x269px|Żelazna Kolumna z Delhi, reprezentująca niewiarygodne umiejętności starożytnych hinduskich metalurgówMechanizm z Antykithiry: Forma mechanicznego komputera anologowego, stworzonego prawdopodobnie pomiędzy 150 a 100 p.n.e., na podstawie teorii astronomicznych i matematycznych opracowanych przez starożytnych Greków. Urządzenie reprezentuje niespotykany w czasach antycznych stopień zaawansowania technologicznego. Moneta z Maine: Norweska moneta z XI wieku wybita za czasów panowania króla Olafa III Pokojowego, znaleziona na stanowisku archeologicznym Goddard Site, niedaleko miasta Brooklin. Ma być ona dowodem na bezpośredni kontakt między wikingami i rdzennymi Amerykanami w stanie Maine.