O funkcjonowaniu podręcznika można powiedzieć wtedy, gdy zmienia on w jakiś sposób świadomość korzystającego z niego czytelnika. Uczeń jest w tym wypadku przedmiotem oddziaływania, a jednocześnie podmiotem działania, gdyż tekst w podręczniku może zostać przez niego odebrany zgodnie z intencją autora, wbrew tej intencji, może zostać zrozumiany tylko częściowo lub nie zostać zrozumiany wcale.
Finansowanie zakupu podręczników szkolnych W większości krajów europejskich podręczniki na poziomie szkolnictwa obowiązkowego są bezpłatne, a dostęp do nich zapewnia szkoła.
W Polsce do 2014 roku wszystkie podręczniki kupowali rodzice uczniów. Od roku 2015 wprowadzono trzy różne systemu dla poszczególnych etapów edukacyjnych: Dla klas 1-3 szkoły podstawowej dostępny jest bezpłatnie podręcznik przygotowany i wydawany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. W klasach 4-6 szkoły podstawowej oraz w klasach 1-3 gimnazjum jeden z podręczników przygotowanych i wydanych przez prywatnych wydawców, wybrany przez nauczyciela, kupowany jest przez organ prowadzący szkołę z dotacji zapewnianej przez budżet państwa. W szkołach ponadgimnazjalnych podręczniki kupują rodzice uczniów. System wprowadzany był stopniowo: w roku szkolnym 2015/2016 w klasach 1 i 4 szkół podstawowych oraz w klasie 1 gimnazjów, w roku szkolnym 2016/2017 w klasach 2 i 5 szkoły