Zarówno IOC, jak i autorzy HBW uznają trzy podgatunki: A. m. melanura (Sparrman, 1786), A. m. obscura Falla, 1948 i A. m. oneho Bartle & Sagar, 1987.
Morfologia Długość ciała wynosi od 17 do 20 cm; masa ciała samca – około 31 g, samicy – 24 g. Szmaragdowce zwyczajne są średniej wielkości miodojadami ze stosunkowo długim ogonem, dość wąskim u nasady, rozszerzającym się i wciętym na końcu.
Dalszy opis dotyczy przedstawicieli podgatunku nominatywnego, jeżeli nie zaznaczono inaczej. U samca zarówno wierzch, jak i spód ciała są oliwkowozielone. Szyję i głowę wyróżniają nieco ciemniejsza barwa i fioletowy połysk. Kantarek czarny. Pokrywy nadogonowe ciemnobrązowe z wąskimi opalizującymi czarno-niebiesko krawędziami. Pokrywy skrzydłowe ciemne, oliwkowoszare. Lotki czarne, niebiesko połyskujące. Z przodu po bokach obecne jasnożółte plamy. Nogawice szare. Okolice kloaki i pokrywy podogonowe od jasnożółtych po brudnobiałe. Tęczówka czerwona, dziób czarny, nogi niebieskoszare. Samice są nieznacznie mniejsze od samców. Mają ciemny, oliwkowobrązowy wierzch i nieco jaśniejszy spód ciała. Na głowie i szyi występuje słaby niebieski połysk, najintensywniejszy na czole i ciemieniu. Ogon z wierzchu ciemnobrązowy z oliwkowymi krawędziami, brak opalizacji.