Film wywarł trwały wpływ na polską kulturę – do języka potocznego przeszedł gag z fikcyjnym nazwiskiem „Grzegorz Brzęczyszczykiewicz”. Badacze akademiccy podkreślają, że produkcja próbowała przywrócić pozytywny wizerunek Polaka, przełamując kompleksy narodowe i eksponując polską zaradność. Film zainspirował również późniejsze dzieła, w tym polską grę komputerową z 2003 roku o tym samym tytule, i jest uznawany za jeden z najważniejszych polskich filmów rozrywkowych.
Fabuła thumb|left|Przybliżona trasa wędrówki Franciszka Dolasa 31 sierpnia 1939 roku starszy strzelec Franciszek Dolas przybywa na granicę polsko-niemiecką w plutonie mającym wzmocnić obronę stacji kolejowej, lecz zasypia w wagonie i nieświadomie przekracza granicę. Budząc się i widząc Niemców szykujących się do ataku, bierze ich za dywersantów. Próbując zatrzymać jednego z nich, strzela, a wkrótce rozpoczyna się atak Niemiec na Polskę, przez co Franek nabiera przekonania, że wywołał II wojnę światową. Dostaje się do niemieckiej niewoli i trafia do obozu jenieckiego, gdzie planuje zorganizować ucieczkę, lecz jego przesadny entuzjazm razi obozowych konspiratorów.