Ród gniazdowy – w okresie staropolskim rodzaj rodu szlacheckiego wywodzącego się z konkretnej włości (gałąź rodu heraldycznego).
W XIV wieku rozpoczął się na ziemiach polskich proces wytwarzania się szlacheckich nazwisk odmiejscowych. Ze względu na specyficzną strukturę własnościową najwięcej tego rodzaju nazwisk powstało na Mazowszu, gdzie przedmiotowy proces rozpoczął się z opóźnieniem (XV wiek), nabrał charakteru powszechnego w XVI wieku, a definitywnie zakończył się w wieku XVII.
Polegał on na tym, że przedstawiciele poszczególnych rodów heraldycznych (herbowych) zaczęli przyjmować nazwiska pochodzące od nazw ich włości (gniazd rodowych i stąd nazwa "ród gniazdowy"), które następnie nabierały charakteru dziedzicznego. A zatem przedstawiciel rodu herbowego Prus ze Szczurowa przyjmując nazwisko Szczurowski stawał się Szczurowskim herbu Prus, a jego potomkowie Szczurowskimi herbu Prus; przedstawiciel rodu Pobóg z Żaboklik stawał się Żaboklickim herbu Pobóg, a jego potomkowie Żaboklickimi herbu Pobóg;