Autor pisząc go wykorzystał swoją wiedzę z dziedziny kognitywistyki aby móc realistycznie pokazać tok rozumowania postaci.
Fabuła Akcja utworu rozgrywa się w przeciągu jednego roku szkolnego, przedstawiając wydarzenia z tego samego okresu, co pierwszy tom cyklu. W odróżnieniu od oryginalnej wersji, w której osierocony Harry Potter został wychowany przez Petunię i Vernona Dursleyów, w tej wersji wydarzeń ciotka Petunia wyszła za mąż za profesora Uniwersytetu Oksfordzkiego, Michaela Verres-Evansa. Dzięki temu Harry w dzieciństwie, nim dowiedział się, że jest czarodziejem i rozpoczął naukę w Hogwarcie, otrzymał od swoich opiekunów staranne wykształcenie z zakresu wielu dziedzin nauki i zasad racjonalnego rozumowania.
W Hogwarcie Harry początkowo stara się wykorzystać wyniesioną z domu wiedzę by wyjaśnić w racjonalny sposób prawa rządzące magią. Dalsza fabuła skupia się na analizie systemu politycznego w społeczeństwie brytyjskich czarodziejów, który został zmodyfikowany i rozbudowany przez autora w porównaniu do oryginału przedstawionego w powieściach. Jednocześnie Harry, nie wiedząc o jego powiązaniu z Lordem Voldemortem, nawiązuje bliską znajomość z profesorem Quirellem, który rywalizuje z profesorem Dumbledorem o objęcie mentorskiej opieki nad Harrym.