Samoświadomość u ludzi wynika ze specyficznej zdolności którą jest posługiwanie się językiem mówionym – mową ludzką, możliwości takiej nie ma żadne ze zwierząt, nawet szympansy, wykształcenie się różnic w trakcie ewolucji polegało nie tylko na zmianach wielkości mózgu, ale też w obrębie narządów mowy. Dzięki mowie ludzkiej człowiek myśli również słowami oznaczającymi pojęcia abstrakcyjne, i dzięki niej powstało pismo.
Według Adama Zemana można wyróżnić trzy następujące wymiary świadomości skierowanej ku osobom trzecim: stan czuwania zawartość władz poznawczych i uporządkowanie treści poznawanych na osi czasu poznanie intencjiPor.
Świadomość otoczenia (czyli czujność) może być pewnego rodzaju odwzorowaniem cech środowiska w umyśle. Jednym z przejawów tak rozumianej świadomości jest reprezentacja obiektów postrzeganych wzrokowo. Badania Williama T. Newsome nad neuronami okolicy środkowej skroniowej (ang. , ) pokazały, że ich wyładowania odpowiadają obserwowanym przez makaki cechom ruchu (prędkość i kierunek) za .