Dzięki łacinie poszerzał się zasób językowy polszczyzny (zwłaszcza słownictwo i frazeologia); stanowiła też ona wzór, dzięki któremu język polski, służący wcześniej opisywaniu spraw codziennych, mógł wyrażać bardziej złożone treści intelektualne i emocjonalne. Łacina dostarczała także polszczyźnie literackiej wzorów stylistycznych, genologicznych i wersyfikacyjnych.
Dorobek Okres rozwoju polszczyzny, przypadający na średniowiecze (od X w. do przełomu XV/XVI) nazywany jest językiem staropolskim (pojęcie język staropolski należy jednak odróżnić od określenia literatura staropolska, obejmującego średniowiecze, renesans i barok). Zachowany do dzisiaj dorobek piśmiennictwa w języku polskim pierwszych wieków jego rozwoju jest skromny i nieproporcjonalnie mały do czasu jego trwania (pięć wieków, czyli około połowy całej historii polszczyzny). Średniowieczna twórczość w języku polskim była z pewnością o wiele bogatsza, trudno jednak określić jej zakres, gdyż zachowały się tylko nieliczne przekazy. Wzmianki w zachowanych dziełach świadczą, że utworów w języku polskim istniało więcej, np. Jan Długosz wspominał w swoich Rocznikach, że jeszcze w jego czasach wykonywano pieśni o zwycięstwie pod Zawichostem, opiewające bitwę pod Zawichostem z 1205, zaś wzmianka w żywocie św. Kingi sugeruje, że już pod koniec XIII w.