Nie znaleziono cech świadczących o tym, by szmaragdzik kraterowy był hybrydą.
Morfologia Długość ciała wynosi 7–10 cm, masa ciała około 5 g. Wymiary szczegółowe dla 11 osobników (płeć nieznana): długość skrzydła 53,5–57,0 mm, długość dzioba 19,2–21,5 mm, długość ogona 27–32 mm. Ciemię głęboko niebieskie w kolorze (indygo). Dziób prosty, średniej długości, czarniawy, na około ⅓ długości od nasady czerwony. Wierzch ciała zielony, opalizujący, kuper miedzianobrązowy. Spód ciała zielony, migoczący. Sterówki niebieskoczarne. Samica ubarwiona podobnie jak samiec, jednak bardziej matowa.
Zasięg występowania Ptaki podgatunku nominatywnego występują w północnej i centralnej Kolumbii – w departamencie Norte de Santander, w dolinie rzeki Magdalena i departamencie Valle del Cauca. Zamieszkują głównie zachodnie zbocza wschodnich części Andów.